aką rolę odgrywa finansowanie bankowe w rozwoju infrastruktury w ramach Jednostek Samorządu Terytorialnego? Czy można te środki łączyć ze środkami unijnymi?

Obecnie dominującym źródłem finansowania inwestycji samorządowych są środki unijne. Jednakże to źródło finansowania wymaga zapewnienia przez samorządy udziału własnego, który może pochodzić albo z nadwyżki budżetowej, albo z kredytu. Poprzedni okres programowania, który został zakończony w roku 2013 (a efektywnie w 2015) pokazał, że bardzo duża liczba samorządów musiała skorzystać z zewnętrznego finansowania dłużnego, aby móc zrealizować projekty przewidziane w programach unijnych. To była jedna z ważniejszych przyczyn tak dużego wzrostu poziomu zadłużenia w sektorze samorządowym. Początek bieżącego okresu programowania był czasem, w którym samorządy konsolidowały, porządkowały swoje budżety, przygotowując się do kolejnego napływu znacznych środków unijnych. Powoli zaczynamy widzieć tego pierwsze efekty. Programy inwestycyjne nabierają rozpędu i zapewne znów będziemy świadkami wzrostu poziomu zadłużenia. Stosunek przychodów do wydatków sektora samorządowego ogółem jest bowiem taki, że nie pozwala na realizację wszystkich zaplanowanych inwestycji bez udziału zewnętrznych funduszy o charakterze kredytowym. Obecnie obserwujemy także wzrost aktywności instytucji rządowych w celu promowania koncepcji partnerstwa publiczno-prywatnego, jednakże nadal łączenie tej formuły realizacji inwestycji ze środkami unijnymi wydaje się dość skomplikowane. Stąd też nie oczekujemy wysypu projektów tzw. „hybrydowych”. Łatwiej jest bowiem zaciągnąć prosty kredyt lub wyemitować obligacje, niż tworzyć stosunkowo skomplikowaną strukturę prawno-organizacyjno-finansową.

Wszystko to powoduje, że finansowanie bankowe stało się ważnym elementem wspierającym możliwości realizowania przez samorządy inwestycji. Zapewne stan ten utrzyma się również w kolejnych latach. Przez finansowanie bankowe rozumiemy przy tym finansowanie udzielone zarówno bezpośrednio samorządom, jak również spółkom komunalnym, które w coraz większym stopniu realizują zadania własne samorządów oraz w ramach projektów PPP.

Jakie są korzyści dla władz samorządowych finansowania inwestycji infrastrukturalnych poprzez wsparcie bankowe?

Przede wszystkim jest to stosunkowo łatwo dostępne i relatywnie tanie źródło finansowania inwestycji w przypadku, gdy dochody budżetowe nie są wystarczające do sfinansowania wszystkich zamierzeń. Z pewnością jest to dobre uzupełnienie dominujących obecnie środków unijnych. Przedstawiciele banku mogą także doradzić, jaka struktura prawno-organizacyjna byłaby najwłaściwsza dla danego przedsięwzięcia. Należy podkreślić, że coraz większą skalę uzyskują przedsięwzięcia realizowane poprzez spółki samorządowe, chociaż jest to formuła bardziej skomplikowana w stosunku do metody tradycyjnej, w której inwestycja jest realizowana bezpośrednio przez samorząd. Ważną zaletą jest to, że powołanie spółki celowej umożliwia „uszycie” projektu na miarę, nie obarczając go czynnikami niezwiązanymi bezpośrednio z meritum jego funkcjonowania. Dlatego też podkreślamy w rozmowach z sektorem samorządowym istotność doświadczenia danej instytucji finansowej we współfinansowaniu projektów komunalnych. Tylko bowiem osoby doświadczone w tym zakresie, które przeprowadziły wiele projektów, zderzyły się z weryfikacją wstępnych założeń na etapie wdrażania, spotkały się z szeregiem czynników, które w rzeczywistości mogą wystąpić w trakcie funkcjonowania różnych przedsięwzięć, są w stanie wiarygodnie wskazać możliwe scenariusze postępowania, potencjalne zagrożenia, a także metody ograniczania ich wpływu na dane przedsięwzięcie. W Banku Pekao szczycimy się naszym zespołem specjalistów, który jest bardzo rozpoznawalny na rynku, a uznanie to wynika w głównej mierze z olbrzymiego doświadczenia i szerokich kompetencji.

Dlaczego warto korzystać z kredytów bankowych w ramach inwestycji typu PPP?

Projekty realizowane w formule PPP są bardziej skomplikowane w stosunku do innych wariantów realizacji inwestycji. Dlatego też warto korzystać z wiedzy i doświadczenia banków, w celu takiego ustalenia warunków współpracy pomiędzy sektorem publicznym a prywatnym, aby można było mówić o sprawiedliwym podziale ryzyk. Ponadto, bardzo ważnym zagadnieniem jest optymalizacja podatkowa. Projekty PPP zazwyczaj realizowane są poprzez spółki celowe, w przypadku których łączny poziom kosztów jest krytyczny z punktu widzenia efektywności. Kredyt jest tańszy niż kapitał inwestorów prywatnych, a także pozwala na uzyskanie efektu tarczy podatkowej. Tym samym koszty świadczenia usług w formule PPP mogą zostać obniżone poprzez wykorzystanie kredytu. Rolą banków i ich doradców jest weryfikacja wszystkich przyjętych przez strony założeń oraz sugerowanie rozwiązań optymalizujących strukturę. W tym kontekście należy także podkreślić bardzo ważną rolę, jaką pełnią profesjonalni doradcy. Polskie doświadczenia pokazują, że przedsięwzięcia, w których uczestniczyli zewnętrzni doradcy, w dużo większym stopniu dochodzą do skutku niż inwestycje prowadzone bez ich udziału. Warto jest wziąć to pod uwagę planując projekt PPP.

Inwestycje o jakich parametrach – wartość, okres budowy, rodzaj – są szczególnie predestynowane do bycia współfinansowanymi przez środki bankowe?

Co do zasady, każde przedsięwzięcie samorządowe może być finansowane środkami z banku. Kluczowa przy tym jest prawidłowa identyfikacja ryzyk związanych z danym projektem i odpowiednia ich alokacja. Dotyczy to zarówno najprostszej metody tradycyjnej, czyli realizacji inwestycji bezpośrednio przez budżet samorządu, poprzez spółki komunalne i celowe, kończąc na projektach partnerstwa publiczno-prywatnego i koncesyjnych. Chciałbym jednak zwrócić uwagę na istotny czynnik, jakim jest tzw. „okres życia” danego przedsięwzięcia i wynikający z niego niezbędny okres finansowania tak, aby można było mówić o ekonomicznej racjonalności realizacji projektu. Generalnie każde przedsięwzięcie realizowane w sektorze publicznym ukierunkowane jest na dostarczenie specyficznej usługi publicznej, którą można oceniać zarówno w kontekście efektywności finansowej, jak również przez pryzmat efektywności ekonomicznej, czyli obejmującej efekty zewnętrzne, takie jak wpływ na otoczenie, środowisko, społeczność lokalną. Każda taka inwestycja ma swój okres zwrotu. Im większy komponent efektów zewnętrznych, tym okres zwrotu jest dłuższy. Tym samym inwestycje samorządowe, w których element ten ma istotny udział, wymagają długoterminowego finansowania tak, aby korzyści generowane w skali mezo lub makro kompensowały w jak największym stopniu koszty świadczenia usługi obejmujące również obsługę finansowania dłużnego. W moim odczuciu ważnym jest zatem, aby zarówno poszczególne banki, jak i cały sektor bankowy dysponowały dostępem do długoterminowych kapitałów, które mogłyby być angażowane w rozwojowe przedsięwzięcia sektora publicznego.